Thứ Năm
22 Jun 2017
8:01 AM
ĐĂNG NHẬP


Dưới đây là "Danh Mục" thu gọn,
xin mời bấm vào "tam-giác" nhỏ để chọn bài xem:







PHÒNG TÁN DÓC TRỰC-TUYẾN
KHÁCH 4 PHƯƠNG:

LỊCH
Statistics
Search
CÁC BÀI VIẾT MỚI NHẤT
<>

[ BÀI VIẾT MỚI · Forum rules · TÌM KIẾM · RSS ]
Page 1 of 11
FORUM » TRANG Y HỌC - SỨC KHỎE » TRANG ĂN NHẬU » Viết về Cà phê (Nguyên Nguyên)
Viết về Cà phê
thanhlongphapsu Date: Thứ Ba, 15 Jul 2014, 6:58 PM | Message # 1
Generalissimo
Group: Moderators
Messages: 2756
Status: Tạm vắng
Viết về cà phê




Ngày nay ở khắp nơi trên thế giới nhất là giới trẻ tuổi, người ta có khuynh hướng uống cà phê nhiều hơn uống trà nhưng sách báo viết về cà phê, ‘nghệ thuật’ uống cà phê, hãy còn rất ít so với sách viết ‘nghệ thuật uống trà’.

Ở các nước Á Châu như Nhật và Trung Quốc sách báo về uống trà có thể lên đến hằng trăm. Ngay ở tiệm sách nhỏ của Chùa Nan Tien (Nam Thiên) tại Wollongong – khoảng 70 cây số về phía Nam của thành phố Sydney – du khách cũng có thể thấy ở các giá sách bày bán trên dưới 10 quyển sách khác nhau nói về trà. Thậm chí còn có một hai dĩa CD-Rom dùng để quảng bá các loại trà và nghệ thuật uống trà.

Trong tiếng Việt những truyện đề cập đến thú uống trà cũng không ít, chẳng hạn như bài viết của nhà văn tiền chiến Nguyễn Tuân, truyện ‘Những chiếc ấm đất’ trong quyển ‘Vang Bóng Một Thời’. Truyện kể một người nhà giàu thường sai người giúp việc đi múc nước giếng ở một cái chùa cách nhà cả mấy cây số để dành nấu nước uống trà. Đến lúc ông ấy lỡ vận nghèo sa sút phải đi ăn xin – một ngày nọ vào chùa xin cơm. Lúc ấy sư ông đang dùng trà nên tiện mời người ăn mày cùng dùng trà. Người ăn mày khép nép ngồi xuống đón tách trà do sư ông cho.

Nhấp xong một hớp nước trà, ngẫm nghĩ giây lâu người ăn mày nói với sư ông rằng: ‘Bẩm Thầy con nghĩ trong ấm trà có vỏ trấu’. Sư ông kêu tiểu đồng rót hết trà trong chiếc ấm đất ra xem thì thấy quả nhiên có một vỏ trấu lẫn lộn trong xác trà.

Cũng có một quyển sách Việt nào đó viết rằng người xưa thường thu nhặt những giọt sương đọng trên lá sen trong hồ để dùng làm nước đun pha trà. Thật là kiểu!! Trong khi đó sách về cà phê, nhất là bằng tiếng Việt gần như không có gì hết. Tuy vậy, cà phê đã len lỏi chút ít vào âm nhạc Việt qua bản nhạc trứ danh ‘Cô hàng Cà phê’ của nhạc sĩ Canh Thân. (Chắc có lẽ cùng thời với bản nhạc Frank Sinatra cho lăng xê vào năm 1946 mang tên ‘The Coffee Song’).

Sở dỉ có hiện tượng khác nhau trong việc ca tụng giữa trà và cà phê là vì, theo nhiều giả thuyết, trà được ‘phát minh’ bởi các nhà Sư ở Trung Quốc rất lâu đời và dính liền với việc thiền định của các bậc tu hành.

Truyền bá qua nhân gian trà là thứ giải lao chính của người Đông Phương qua hàng chục thế kỉ. Khi chủ khách gặp nhau trong một chuyến viếng thăm xã giao, chủ thường mang trà ra mời khách, rồi thói quen đó đã trở thành phương thức xã giao của hầu hết các dân tộc trên thế giới.

Trong khi đó cà phê chỉ mới được tìm ra trên dưới 10 thế kỷ thôi – và chỉ được giới thiệu qua Âu Châu vào khoảng thế kỷ 16. Sau đó Cà phê mới chính thức đến Á Châu theo với các đoàn quân Âu Châu đi xâm chiếm tìm thuộc địa vào vài thế kỉ trước.

Theo như cụ Vương Hồng Sển, trong khi người Đông Phương ngày trước giải lao bằng ‘trà nóng’ thì người Tây Phương lại giải lao chính bằng những loại nước ‘lạnh’, như các loại nước ngọt, nước trái cây, bia, v.v..

Trà và cà phê có điểm thật giống nhau - đó là rất nhiều ngôn ngữ trên thế giới dùng các từ để chỉ trà và cà phê đều có lối phát âm giông giống nhau, giống như các thứ từ như BA và MÁ.

Một từ nữa cũng có tính cách ‘phổ cập’ trong phát âm là BIA. Nghĩa là khi ta ở Đức hay ở InĐô, ở Pháp hay ở Mỹ, ở Taiwan, ở Nhật, . . . nếu ta thèm Cà phê, Trà hay Bia ta cứ việc ra dấu muốn uống và cứ nói đại tiếng Việt Cà phê, cà phê, cà phê hay trà, trà, trà, hoặc bia, bia, bia,. . . chắc chắn sẽ có người hiểu được ‘thương hại’ đem những thứ đó ra cho ta uống giải khát cho qua cơn thèm thuồng hay cơn ‘ghiền’.

Cà phê được phiên âm từ ‘tiếng Tây’ café, tiếng Anh gọi là coffee, tiếng Đức Kaffee, tiếng Ý caffè – tất cả có lẽ bắt nguồn từ tiếng Thổ Nhỉ Kỳ là kaveh (v đọc gần như f) hoặc tiếng Á-rập là kawah, hay gọi trại đi tên xứ tìm ra cà phê đầu tiên là Kaffa thuộc xứ Abyssinia (tức Ethiopia ngày nay).

Ngày trước, ở các nước thuộc khối Thịnh Vượng Chung của Vương Quốc Anh như Anh quốc, Úc, Hongkong và Tân Tây Lan, v.v. , người ta thường có thói quen uống trà – thường loại trà nâu như Lipton – pha với sữa tươi. Sữa dùng để làm dịu bớt vị chát của trà.

Tại các công sở hay các công ty lớn khoảng 10 giờ sáng và 3 giờ trưa có một phụ nữ pha trà (tea lady) với xe đẩy đi đến tận các bàn giấy làm việc rót và hầu trà cho các các xếp và nhân viên.

Uống trà buổi sáng (Morning tea) và trà buổi chiều (afternoon tea) thường thường được kèm theo một vài mẫu bánh bít-qui cho thấm giọng. Tại gia đình vào những ngày cuối tuần, người ta vẫn giữ thói quen uống morning tea và afternoon tea, nhưng trịnh trọng và ngon hơn ở sở làm nhiều.

Lý do giản đơn là các bà nội trợ có thì giờ hầu trà cho gia đình. Uống trà tại nhà hay ở tại các quán trà dưới phố ở mức trịnh trọng ‘cao cấp’ được gọi là Devonshire tea. Đó là uống trà với sữa tươi (và đường hay không tùy người) kèm theo một loại bánh mì ngọt (có nhiều bột nổi) phết bơ và mứt gọi là scone.

Bây giờ người ta thỉnh thoảng vẫn tìm thấy Devonshire tea ở các quán trà và cà phê tại các thành phố nhỏ do người Úc chính cống làm chủ. Ở Sydney tại vài shopping centre như Westfield cũng có những quán trà, cà phê vẫn bán Devonshire tea.

Nhưng bây giờ theo mốt thời đại họ còn liệt kê thêm ‘Devonshire coffee’ trên bản thực đơn nữa. Trước 1975 người ta có thấy bán trà chế thêm sữa theo kiểu Ăng Lê tại Đà Lạt ở một hai ‘tiệm nước’ của người Hoa khu gần chợ. Có thể mấy chủ tiệm người Hoa này đã từng ở Hongkong một thời gian hấp thụ được phong cách uống trà của người Anh tại đó rồi du nhập sang Đà Lạt chăng.

Morning tea và afternoon tea với các tea-lady tại các công sở ở Úc và Tân Tây Lan dần dần biến mất vào khoảng giữa thập niên 80. Đó là lúc các máy tự động pha trà và cà phê với sữa bột – thường gọi là Café Bar – được tung ra thị trường.

Thịnh hành được chừng 10 năm, các máy café-bar pha chế cà phê và trà tại chỗ này bị giời mộ điệu trà và cà phê tẩy chay nhanh chóng khi phong trào uống cà phê ‘thứ thiệt’ khắp thế giới rầm rộ lên và lên nữa, lên hoài vào đầu thập kỷ 90.

Việc tẩy chay các thứ máy pha cà phê và trà tại chỗ cũng là điều bắt buộc phải xảy ra với lý do các thứ cà phê, trà pha sữa bột và đường này uống vào thường đâm ra ‘nóng nảy’ bởi có lẽ các pha chất bột này có quá nhiều chất hoá học, và nhất là mùi vị quá xa lìa với các tách trà và cà phê ‘thứ thiệt’. Tuy nhiên ngày nay các máy pha trà và cà phê này vẫn còn được trọng dụng tại các cơ xưởng, xí nghiệp.

Nước Mỹ xuất khẩu nhiều nhất những gì liên quan đến máy điện toán và nhưng lại nhập khẩu cà phê nhiều nhất. Mỗi năm nước Mỹ nhập khẩu khoảng 4 triệu tấn cà phê hạt xanh trị giá chừng 3.5 tỉ đôla Mỹ, và tính bình quân mỗi người Mỹ tiêu thụ cở 5kg cà phê mỗi năm.

Mỗi ngày trên thế giới người ta tiêu thụ khoảng 2.5 tỉ tách cà phê mà người Mỹ đã uống đến 1/5 tức là 500 triệu tách mỗi ngày. Phẩm chất và mùi vị cà phê người ta uống ở mỗi nước thường khác biệt với nhau và thông thường người nước nào cũng cho cà phê hay bia của họ là ngon hơn cả.

Người Nhật uống cà phê khác với người InĐô, cà phê người Ý uống khác với cà phê người Thổ Nhị Kỳ, người LiBăng, và của người Mỹ chắc chắn khác với của người Úc. Lý do chính của sự khác biệt này là việc pha trộn các loại hạt cà phê khác nhau theo các tỉ lệ, và cách pha cà phê, khác biệt sẽ được đề cập đến ở phía sau.

Ở miền Nam Việt Nam khoảng cuối thập niên 1950 cà phê cũng còn chịu nhiều ảnh hưởng cách uống cà phê của người Pháp. Có nhiều tiệm cà phê nhỏ trong thành phố Sàigòn pha cà phê rất đậm đà thơm ngon. Ngay cả mấy ‘tiệm nước’ của người Hoa ‘phé nại’ tức cà phê sữa, hay cà phê đá họ làm uống cũng được được. Có tiệm bỏ vào tách cà phê sữa hay đen nóng một muỗng bơ Bretelle làm tách cà phê trở nên thơm tho mùi béo. Có người nhúng bánh dầu chá quảy vào cà phê sữa để ăn, giống như người Pháp thường chấm bánh mì croissant vào cà phê vậy.

Từ sau 75 cho đến giữa thập kỷ 90, cà phê Việt Nam kiểu ‘cái nồi ngồi trên cái cốc’ bị pha trộn với bắp rang đen nên mùi vị gần như bị mất mát hết. (Nhưng cũng đừng mừng rằng Việt nam đã phát minh ra lối dùng bắp rang để thay thế cà phê.

Thật ra vào khoảng đầu thế kỷ 18, bắp rang và nhiều thứ hạt hay đậu khác như hạt lúa mì (wheat), hạt lúa mạch (barley), và rể cây lá diếp (chicory) đã được người thường dân dùng thay cà phê tại nước Phổ (tiền thân của nước Đức) khi vua Frederick đặt ra luật buộc giấy “hành nghề” chế biến cà phê chỉ dành riêng cấp cho giới quý tộc mà thôi.

Lối dùng rể cây lá diếp rang đen để pha hay thay thế cà phê vẫn còn được thông dụng tại một vài nước ở Âu Châu). Gần đây Việt Kiều nước ngoài gửi về cho bà con họ hàng bên Việt Nam các máy làm cà phê espresso và cappuccino nên ở các tỉnh miền Hậu Giang cũng có tiệm bán cà phê espresso như ở các nước tiền tiến hiện nay. Khách sạn nổi của Úc một thời cặp bến ở sông Sàigòn có lẽ là nơi đầu tiên đã giới thiệu tách café cappuccino vào Việt Nam.

Sự thịnh hành của cà phê trở lại tại Việt Nam có lẽ đi theo với cái mốt của thời đại trên toàn cầu (bắt chước người Mỹ!!) và cũng do ở sự khôi phục của ngành trồng trọt cà phê và xuất khẩu cà phê của Việt Nam.

Theo tài liệu gần đây Việt Nam trong năm 1999 đã xuất khẩu 400 ngàn tấn cà phê ra nước ngoài, đứng hàng thứ 8 trong các quốc gia xuất khẩu cà phê trên thế giới (nước sản xuất nhiều cà phê nhất là Ba-Tây (Brazil) quê hương của cầu thủ vô địch bóng đá Pélé), và trong năm 2000 số lượng xuất khẩu có thể tăng lên gấp đôi tức là cở 800-900 ngàn tấn. Cà phê thường chỉ thích hợp với khí hậu nhiệt đới và cao nguyên nên đồn điền trồng trọt cà phê tại Việt Nam tập trung ở Lâm Đồng, Pleiku và nhất là ở Buôn-Mê-Thuột.

Đặc biệt tại Việt Nam còn có thứ cà phê gọi là ‘Cà phê cứt chồn’ rất đắt tiền. Hạt cà phê này được thu lượm từ . . . cứt của các con chồn trước đó đã ăn trái cà phê. Tất nhiên trong một bao cà phê người ta chỉ pha trộn vào đó một số ít các hạt cà phê quý này mà thôi.

Cây cà phê thuộc giống Jasmine (tức cây bông lài hay hoa nhài) cao chừng 3-12 thước. Thời gian từ lúc trồng cây cho đến khi có trái từ 2 đến 5 năm. Thường người ta hay tỉa cây cà phê cho cây không được cao quá 3-4 thước để tiện việc hái trái. Trái cà phê lúc chín thường màu xanh vàng cở trái dâu tây nên được gọi là trái dâu cà phê.

Mỗi trái có hai hột cà phê ở bên trong, và hột cà phê mới chính là cội nguồn của tách cà phê thơm ngon mà ta uống hằng ngày, nhất là vào lúc ăn điểm tâm buổi sáng. Hột cà phê có màu xanh ngã vàng lúc chưa được rang hay nướng. Cà phê xuất hiện từ bao giờ vẫn là một bí ẩn chưa được các nhà nghiên cứu đồng ý với nhau. Nhưng địa điểm khám phá ra cà phê chắc chắn là vùng Trung Đông. Có rất nhiều truyền thuyết về việc khám phá ra cà phê.

Một truyền thuyết thịnh hành nhất nói rằng ngày xưa ở xứ Abyssinia (bây giờ là Ethiopia) nằm ở phiá Đông Bắc Châu Phi có một anh chàng chăn dê tên Kaldi. Vào một ngày nọ Kaldi chợt để ý mấy con dê sau khi ăn vào một vài trái dâu xanh vàng đâm ra nhảy nhót tưng bừng và kêu ‘be-he’ lung tung. Kaldi bắt chước ăn dâu đó và tự nhiên thấy trong người tỉnh táo và sảng khoái lạ thường. Từ đó anh ta có thói quen hái dâu đó ăn mỗi khi đi chăn dê. Một vài thầy tu ở một tu viện gần đó biết được chuyện này và chế biến thêm một chút nữa bằng cách đun trái dâu với nước nóng để uống vào mỗi buổi tối, và càng ngày càng dùng nhiều nước dâu này vì họ thấy dễ tỉnh ngủ, giúp họ thức đêm lo chuyện cầu nguyện và kinh kệ.

Một truyền thuyết khác kể rằng cũng tại xứ Kaffa thuộc Abyssinia ngày xưa nữ hoàng Sheba (đọc theo tiếng Pháp là Saba – như trong phim Vua Solomon và Nữ hoàng Saba do Yul Brynner và Gina Lolobrigida thủ vai chính) đã khám phá ra trái dâu cà phê và đã đem sang nước Do Thái gần đó để tặng người yêu là vua Solomon để ăn cho được thêm sáng suốt.

Dần dà về sau người Trung Đông mới nghĩ ra cách rang và nghiền nát hạt cà phê trước khi đun và uống nóng pha với mật ong. Cà phê được hâm mộ nhanh chóng ở Trung Đông có lẽ do ở việc cấm đoán uống rượu của đạo Hồi, vì thật ra chỉ có một thứ giải lao khác rượu và gây sảng khoái trong lúc và sau khi uống là cà phê mà thôi. Cũng may mắn cho cà phê trong giai đoạn phát triển ban đầu là lúc đó đế quốc Ottoman (tiền thân của nước Thổ Nhị Kỳ bây giờ) đang rất hùng mạnh và bành trướng thuộc địa và ảnh hưởng khắp vùng Trung Đông và Nam Âu Châu.

Chính ra ngày nay người Thổ Nhị Kỳ và người Á Rập nói chung (nhất là người LiBăng) vẫn giữ ít nhiều lối pha nấu cà phê ngày trước. Họ đun sôi “bột cà phê” trong một cái ấm không nấp bằng đồng thau hay nhôm và giữ cặn cà phê ở phía dưới ấm. Y như người ta thường thấy trong các phim cao bồi kiểu John Wayne uống cà phê giữa đêm trên núi đồi có nhiều tảng đá lớn. Cà phê của họ rất đậm đặc và hơi đắng, được rót ra trong những chung nhỏ như người Á châu thường dùng để uống trà. Uống cà phê xong họ ưa uống thêm một li nước lạnh để tráng miệng. Uống cà phê kiểu này cũng rất phổ thông đối với người Hi Lạp, bởi lí do dễ hiểu là Hi Lạp cũng đã từng bị đế quốc Ottoman đô hộ trên 400 năm. Những ai muốn tìm thưởng thức hương vị cà phê đậm đặc loại này có thể đến các khu vực đông người Trung Đông sẽ được thoả mãn và ra về lòng thơ thới hân hoan. (Ở Sydney, các khu vực như Auburn, Lakemba hoặc Arncliffe đều có những tiệm người Trung Đông bán cà phê loại này).

Sự bành trướng ảnh hưởng của đế quốc Ottoman đã đem cà phê qua mạn Âu Châu từ khoảng thế kỷ 15-16. Sang đến Ý, Áo, Pháp rồi Anh Quốc cà phê đã được chế biến qua nhiều năm tháng thành một thức uống độc nhất vô nhị ngang hàng hoặc trên cả rượu bia. Nhất là ở khía cạnh mậu dịch quốc tế, bởi cà phê thường được trồng trọt và sản xuất ở các nước nhiệt đới, để rồi xuất khẩu mạnh mẽ sang các nước lạnh thuộc vùng ôn đới. Trong khi đó bia thường là sản phẩm địa phương, nước nào cũng có bia ngon của nước đó – chỉ trừ một vài ngoại lệ mà thôi, như Heineken của Hoà Lan, Budweiser của Mỹ, San Miguel của Phi Luật Tân, và Kirin của Nhật.

Thế nhưng, trước khi cà phê trở thành thức uống hàng đầu của nhân loại và càphê hạt thành một mặt hàng trên thị trường thế giới như dầu hoả, thép, gạo, . . .tiến trình phát triển của cà phê không được suông sẻ và êm đẹp như những thứ giải lao khác như trà, bia và ngay cả . . . Coca Cola (!) và tiến trình đó đã từng liên hệ mật thiết đến đấu tranh và . . . cách mạng!!

Trong chừng 5-10 thế kỷ đầu tiên sau khi cà phê được khám phá, người Á Rập ‘dấu nghề’ trồng trọt và chế biến cà phê rất kĩ. Người Âu châu sang trung đông làm ăn buôn bán không được bén mảng đến các nơi trồng trọt cà phê, và hạt cà phê chỉ được xuất khẩu sau khi đun nóng hoặc rang lên để làm chết đi cái mầm gieo giống ở đất khách.

Vào thế kỷ thứ 16, các tiệm cà phê bắt đầu mọc lên như nấm tại Trung Đông – trung tâm thánh địa của Hồi giáo, và dân ghiền cà phê thường tụ tập ở các tiệm này để bàn chuyện thời sự cũng như những chuyện thế thái nhân tình. Điều này đã làm cho nhà cầm quyền địa phương đâm ra khó chịu (vì những giáo đường không được đông đúc bằng các tiệm cà phê) và nghi kị việc dân uống cà phê có thể tụ tập làm chính trị, để rồi họ ra lệnh đóng cửa các tiệm cà phê đó.

Mặc dù có lệnh cấm đoán, dân hâm mộ cà phê vẫn lén lút tụ tập uống cà phê lậu sau nhà để rồi ít lâu sau người ta phải cho mở cửa tiệm cà phê trở lại. Được phát triển sang Âu Châu theo với sự bành trướng của đế quốc Ottoman, cà phê lại một lần nữa bị sự nghi ngờ của Vatican và giới lãnh đạo Cơ Đốc giáo.

Tục truyền rằng trước khi các tiệm cà phê được mở tại Ý rất lâu, một số tu sĩ thuộc hàng giám mục và tổng giám mục đã vào Vatican gặp giáo hoàng Clement VIII (1535-1605) xin giáo hoàng cấm chỉ giáo dân không được uống cà phê viện lí do rằng cà phê là sản phẩm của quỉ sứ Satan, uống vào tức là bán linh hồn cho quỉ.

Trước khi thực hiện quyết định không bao giờ sai của mình, Giáo hoàng tìm uống thử một tách cà phê và Người thấy mùi vị cà phê rất ‘đúng điệu’ và từ đó lý luận rằng với mùi vị thơm tho kích thích nhẹ nhàng như vậy cà phê chắc chắn không phải là ‘phó sản’ của quỉ, và giáo hoàng đã đi ngược với yêu cầu của các linh mục đó chính thức cho phép người Công giáo được uống cà phê như ai.

Lan tràn sang Anh quốc các tiệm cà phê ở thế kỉ 17 cũng là nơi tụ họp của các chủ thương thuyền hay các thương gia đến đó để nghe ngóng tin tức chừng nào tàu bè chở hàng của mình sẽ cặp bến, và cũng để buôn bán các chính sách bảo hiểm. Hãng bảo hiểm lớn nhất nhì thế giới Lloyd của Anh quốc đã xuất hiện cùng một lượt với những tiệm cà phê trên toàn cõi nước Anh vào thời đó.

Cũng vào thời này người Anh ‘phát minh’ ra từ TIP tức là tiền thưởng cho hầu bàn, hầu khách sạn, mà tiếng Việt thường gọi là tiền ‘Boa’ hay ‘Bo’, bắt nguồn từ ‘tiếng Tây’ là Pourboire. TIP được viết tắt từ ‘To Insure Promptness’ (T.I.P.) tức là ‘Để Bảo Đảm cho Việc Phục Vụ Nhanh Chóng’. Thời đó các tiệm cà phê có treo ngay ở cửa vào một cái hộp bằng đồng trên có ghi ‘To Insure Promptness’ để ‘ẩm khách’ nào muốn được phục vụ nhanh chóng thảy vào đó một vài đồng xu nhỏ. ‘To Insure Promptness’ sau đó được gọi tắt là Tip, và trở thành từ thông dụng trong Anh ngữ để chỉ tiền ‘Boa’.

Cà phê đã liên hệ mật thiết với cách mạng ở chỗ trước khi dân Paris kéo nhau đi phá ngục Bastille vào năm 1789, họ đã tụ tập làm một ‘đêm không ngủ’ tại tiệm cà phê Foy.

Ở Mỹ cũng vậy, dân thành phố Boston đã tập họp tại một tiệm cà phê vào năm 1773 để thảo luận kế hoạch thành lập Boston Tea Party (Hội Trà Boston) dẫn đến cách mạng Mỹ về sau. Sở dỉ người Mỹ ngày nay uống cà phê nhiều hơn uống trà là vì vào những năm trước cách mạng Vương Quốc Anh đánh thuế rất nặng trên nhiều món hàng tại thuộc địa Mỹ – trong đó có trà.

Dân thuộc địa ở Mỹ chống đối việc này rất mãnh liệt và vào năm 1773 một số người dân Boston lén lên một số tàu Anh đang đậu ở cảng khiêng các thùng và bao bố trà lớn thảy hết xuống biển. Từ đó họ tẩy chay trà và tìm đến cà phê. Cà phê tự nhiên trở thành thức uống của người Mỹ ‘yêu nước’, và các thuộc địa của Pháp và Hoà Lan ở Trung Mỹ và vùng Caribbean sẵn sàng cung cấp cà phê cho Mỹ, một thị trường có tiềm năng tiêu thụ lớn và cũng là một thuộc địa lớn của Anh quốc đang trên đà vùng lên.

Có tất cả độ 70 các thứ giống cây cà phê, nhưng có 2 giống cà phê chính là cà phê ARABICA và cà phê ROBUSTA và cà phê chúng ta uống thường pha trộn 2 giống cà phê chính đó với nhau.

Cà phê Arabica chính là cà phê nguyên thủy xuất xứ từ Ethiopia, còn cà phê Robusta chỉ mới được tìm ra vào thế kỉ 19 rồi lan tràn sang thị trường quốc tế vào sau thế chiến thứ 2. Khoảng 3 phần 4 cà phê sản xuất trên thế giới thuộc loại Arabica, còn Robusta được trồng trọt nhiều nhất tại In-đô-nê-xia rồi đến BaTây (Brazil). (Việt Nam có trồng cả Arabica lẫn Robusta).

Robusta dễ trồng hơn nhưng có mùi vị đắng hơn Arabica. Tuy nhiên Arabica thơm ngon hơn và ít chất caffeine (càphê-ín) hơn Robusta. Chất caffeine là một loại chất kiềm thiên nhiên có trong một số các loại hạt và lá, điển hình là cà phê, trà và hạt cacao (cocoa) dùng làm chocolate (sô-cô-la). Chất caffeine là một chất kích thích quan trọng cho hệ thần kinh – nó có tác dụng làm giảm mệt, giúp tỉnh táo và cũng mang tính chất lợi tiểu (diuretic).

Chất caffeine được pha chế vào nhiều dược phẩm thông dụng nhưng dùng nhiều cũng có hại là gây mất ngủ, và có thể tim đập nhanh hơn mà không cần đối tượng tình yêu trước mặt.

Trong tiếng Việt chất caffeine chính là ‘tác giả’ nguyên thủy của loại trà mang tên theo kiểu nói lái bình dân là trà “Thái Đức”. Trong vài chục năm gần đây có phong trào pha chế cà phê gột tẩy đi chất caffeine này ngay khi còn trong trái dâu cà phê.

Cà phê đó gọi là Decaffeinated coffee tức là cà phê đã khử chất caffeine, thường gọi tắt là decaf. Việc khử chất cà-phê-ín cũng đem lại cho các nhà nghiên cứu nhiều công việc làm và đã có đến hàng trăm bằng phát minh sáng chế đã được đăng ký ‘pa-tăng’ (patent) khắp nơi trên thế giới về việc khử chất caffeine trong cà phê.

Cũng có loại cây cà phê được ươm ghép không có chất cà phê-ín nhưng bao nhiêu mùi vị thơm tho của cà phê đều bị biến mất. Tuy nhiên gần đây, vào năm 1994 một hãng kĩ sư sinh hoá tại California đã đăng ký một tiến trình gây giống cây cà phê ‘sans caffeine’ mà vẫn giữ được mùi vị độc đáo của cà phê arabica.

Hiện loại cây này đang được trồng thí nghiệm tại Hạ Uy Di và chắc cũng cở năm 2002 trở đi người ta mới có thể uống thử loại cà phê phi cà-phê-ín này. Ở một mặt khác việc xử dụng chất cà-phê-ín có vẻ càng ngày càng được hâm mộ. Nhiều loại nước ngọt thịnh hành ngày nay đều có chứa chất cà-phê-ín này. Điển hình là Coca-Cola, Dr Pepper (hình như Dr Pepper chỉ có đường và chất cà-phê-ín mà thôi), và ngay cả một vài thứ li-mô-nát như Mountain Dew và Mello Yello. Rất nhiều thứ nước ngọt mới ra đời sau này mang danh là nước ngọt mang đến ‘năng lượng’ hay bồi dưỡng ‘năng lực’ cho người uống thật ra chỉ là nước đường hoà với chất cà-phê-ín mà thôi.

Sự gia tăng nhảy vọt trong việc tiêu thụ cà phê trong vòng 20 năm qua có thể được giải thích bằng nhiều lí do và nguyên nhân như sau.

Thứ nhất trong một hai thập kỷ vừa qua văn hoá Mỹ và lối sống của người Mỹ – tuy thường thiên nhiều về vật chất – đã trở thành một loại văn hoá tràn ngập và chế ngự toàn cầu. Cũng giống như sự tràn ngập văn hoá của đế quốc La Mã ngày xưa – hễ người Mỹ sinh sống làm sao và ăn uống những thứ gì thì người nước khác hình như phải cóp cho được – dù tàng ẩn sâu xa trong tiềm thức – thì mới tỏ được rằng ta đây cũng tiến bộ như Mỹ chứ chẳng phải vừa.

Điển hình là computer, phim ảnh Hollywood và MacDonald’s. Ở đâu người ta cũng phải dùng những máy điện toán mà tiêu chuẩn được phát minh hay xếp đặt từ Mỹ. Những phát minh về internet và cách mạng điện toán hiện đang tiếp diễn dài dài cũng đã xuất phát từ Mỹ. Gần như trong bất cứ thành phố lớn nào trên thế giới cũng có MacDonald. Giống như câu nói ngày xưa ‘Mặt trời không bao giờ lặn trên Đế Quốc ANH’, ngày nay người ta có thể nói ‘Mặt trời không bao giờ lặn trước tiệm ăn MacDonald!!’.

Phim ảnh cũng vậy, hình như không có Tivi hay rạp hát nào trên thế giới (có lẽ trừ một vài rạp hát chiếu phim Ấn Độ bắt chước phim Mỹ!) mà không có trình chiếu phim ảnh sản xuất từ Mỹ. Nói như kiểu trên, ‘mặt trời sẽ không bao giờ mọc và đêm sẽ không bao giờ tàn trên thế giới vì loài người hãy còn mãi mê chưa xem xong phim của Hollywood’.

Mỹ mới thật sự là đỉnh cao của trí tuệ loài người, và ở đó người ta thường uống cà phê để trí tuệ luôn luôn được cao thêm lên!! Lý do thứ hai là lý do ‘stress’. Sự biến chuyển của kinh tế và kỷ thuật trên toàn cầu trong 1-2 thập kỷ vừa qua đã gây ra một dạng thức nhân dụng rất rõ nét: nhân công bị sa thải nhiều và những người còn giữ được việc làm phải làm việc nhiều giờ hơn và căng thẳng hơn.

Căng thẳng và bận rộn thường xuyên trong công việc đã đưa họ tìm đến tách cà phê, mà đương nhiên họ sẽ đòi hỏi cà phê càng ngày càng đậm đặc và thơm ngon hơn.

Lý do thứ ba bắt nguồn ở sự phát minh ra máy pha cà phê espresso. Máy pha cà phê được ‘phát minh’ trong dạng thô thiển vào giữa thế kỷ 19 và được người Ý phát triển tiếp rồi hoàn hảo nó trong suốt thế kỷ 20.

Espresso trong tiếng Ý mang ý nghĩa như Express trong tiếng Anh, nghĩa là ‘làm thật nhanh’ – tức là cho nước sôi tiến nhanh tiến mạnh xuống một lớp bột cà phê nén rồi qua màn lọc xuống tách cà phê đã hâm nóng. Pha cà phê như vậy mới thật đúng điệu và hơn tất cả những phương thức pha cà phê có từ trước đến giờ kể cả kiểu ‘cái nồi ngồi trên cái cốc’ do người Pháp giới thiệu sang Việt Nam, và đặc biệt hơn xa cà phê hoà tan hay cà phê ‘uống liền’ (instant coffee) đã được phát minh trong thập niên 1950. (Cà phê hoà tan được biến chế bằng cách nấu trước một nồi cà phê đậm đặc – rồi cất nó lên như cất rượu, xong rồi hấp hoặc đông lạnh lại dung dịch đậm đặc cà phê đó – làm cho dung dịch khô lại thành những bột cà phê sẵn sàng hoà tan lại với nước nóng.)

Ngày nay tất cả các tiệm cà phê đàng hoàng đều phải thiết bị máy pha cà phê espresso. Lý do thứ tư do ở phong trào di cư rầm rộ do ở chiến tranh và biến động chính trị ở nhiều nơi trên thế giới xảy ra trong 20 năm qua, mà những nơi đó (trừ Trung Quốc trong vụ Thiên An Môn) người di dân đã từng uống cà phê nhiều hơn là uống trà.

Sang đến quốc gia mới và định cư rồi, người di dân phải tìm ra công ăn chuyện làm và một trong những việc họ thích làm là tự mở cho mình một thương vụ nhỏ để tự mình làm chủ lấy mình. Tiệm cà phê là một trong những thương vụ họ có thể nghĩ tới. Đặc biệt bởi di dân từ các nước Âu Châu rồi Á Châu và Trung Mỹ chỉ xảy ra ở Úc trong vòng 50 năm qua, so với di dân từ các nước không nói tiếng Anh sang Mỹ từ nhiều thế kỷ trước, nhiều nhà báo cũng như người viết đều đồng ý với nhau rằng cà phê ở Úc đúng điệu hơn và đi trước cà phê ở Mỹ khoảng 30 năm, mặc dù Mỹ dùng cà phê nhiều hơn Úc và lâu năm hơn Úc.

Lý do giản đơn là sự gia nhập của di dân và hình thành xã hội mới ở Úc trong 2-3 thập kỷ qua đã đi đôi hay xảy ra cùng lúc với việc phổ cập hoá của ‘vấn đề’ cà phê. Ở Melbourne có khu Carlton, ở Sydney lúc đầu có khu Leichhardt, Paddington và Surry Hills chuyên bán các tách cà phê trứ danh của Ý.

Bây giờ thì ở Melbourne, hay Sydney hay Brisbane ở đâu và ở đường phố nào của các khu phố chính CBD cũng có các tiệm cà phê đúng điệu espresso có bàn ghế bày ra vỉa hè lề đường như ở Âu châu – và bán luôn cả thức ăn trưa của Ý như pasta, bánh mì sandwich kiểu foccacia hay bánh mì Thổ nhị Kỳ.

Những tiệm cà phê này rất đông khách vào giờ ăn trưa và tiền sang nhượng một thương vụ như vậy có thể từ $150 000 đến $500 000 như chơi. Cà phê thông thường ở Mỹ thường giống như cà phê ở MacDonald dùng chung với sữa UHT để lâu được chưá trong các chung plastic nho nhỏ. Nó là cà phê ‘chưng lâu’ chứ không phải espresso.

Tuy vậy Mỹ cũng có một chuỗi mạng tiệm cà phê trứ danh là Starbucks (xuất phát từ Seattle vào đầu thập kỷ 1970), hiện đang bành trướng rất mạnh mẽ sang Á châu và Úc. Cà phê Starbucks mới thật đúng điệu là cà phê espresso nhưng nếu so với một vài tiệm cà phê đặc thù của người Ý tại Sydney và Melbourne thì Starbucks cũng chỉ ngang ngữa thôi chứ chưa chắc đã hơn.

Nhớ mấy hôm Thế vận hội Olympics 2000 tại Sydney chính các hiệu Starbucks phải đặt riêng hãng máy bay chở sang Sydney hàng chục tấn cà phê Mỹ vì họ sợ du khách từ Mỹ đến chịu không nổi cà phê ‘quá đắng’ của Úc.

Muốn uống cà phê ngon, tách cà phê phải được hâm nóng trước khi rót cà phê vào đó. Bởi vậy người ta thường thấy các tách được sắp xếp từng chồng ngay phiá trên máy pha espresso, tức là phía trên nồi nước nóng dùng để pha cà phê, để hấp thụ được chút ít nhiệt từ nồi nước sôi. Y hệt như ăn phở tại các tiệm phở ngon, người ta thường để bánh phở, thịt vào một bát đã được hâm nóng sẳn rồi mới chan nước dùng vào, trước khi ‘trang hoàng’ bát phở với hành ngò và rau thơm, v.v.. Không kể đến cà phê hoà tan, nguyên tắc chính của việc pha cà phê theo kiểu espresso là phải cho một dòng nước sôi dưới sức ép cao chảy xuyên qua một lớp cà phê vừa nhuyễn thật nhanh, rồi xuyên qua màn lọc xuống tách cà phê.

Nếu bột cà phê xay ra hãy còn lớn hạt thì sự tiếp xúc giữa nước sôi và cà phê sẽ không được trọn vẹn, cà phê sẽ thiếu đi mùi vị thực thụ và không được thơm ngon. Ngược lại nếu xay bột cà phê quá nhuyễn, nước sôi sẽ thấm qua cà phê lâu hơn, làm hoà tan mọi chất trong bã cà phê làm cho tách cà phê trở nên đắng và chát mùi khét.

Trước khi cà phê espresso được thịnh hành có chừng hai ba loại bình lọc cà phê tại nhà. Đó là các loại như – loại ‘pít-tông’, – loại cà phê xuyên qua giấy lọc, – loại của Ý dùng nước sôi bắn xịt ngược lên phía nấp rồi khi nước đổ xuống sẽ xuyên qua một cốc cà phê với đáy có những lỗ nhỏ, – loại ‘cái nồi ngồi trên cái cốc’ (xin viết tắt là CNNTCC) tức cà phê phin (filtre – lọc).

Loại ‘pít-tông’ pha cà phê chung với nước sôi khi pít tông nằm gần miệng bình. Độ chừng vài ba phút khi cà phê đã hoà tan với nước sôi người ta mới từ từ ấn cái pít tông xuống dưới nén chặt cà phê vào phía đáy của bình, và nước cà phê sẽ thoát qua những lỗ của pít tông trở lại lên phía trên. Cà phê này uống cũng tạm được với bí quyết là phải rót cà phê ra tách cho hết để tránh tình trạng cà phê ‘chưng’ lâu trong bình. Cà phê xuyên qua giấy lọc uống có lẽ được nhất so với espresso. Cà phê CNNTCC cũng giống như cà phê lọc giấy nhưng bị khuyết điểm là cà phê này pha riêng cho từng cá nhân và thường bị nguội lạnh khi cà phê đã lọc xong. Tuy vậy nó cũng câu giờ cho ‘ẩm khách’ có thể ngồi lâu để hàn huyên tâm sự.

Để kết thúc xin tạm liệt kê một vài thứ cà phê espresso hiện đang rất thông dụng cho dân ghiền.

* Caffè espresso: tức là cà phê đen, còn gọi là short black. Nước nóng đun trong máy espresso được bơm nhanh qua một lớp cà phê đã được nén trong một cái chung bằng thép không rỉ. Phía dưới chung thép là một lớp lưới mỏng dùng để lọc lại xác cà phê. Caffè espresso thường được hầu tiếp trong một tách nhỏ.

Một biến dạng của espresso gọi là ristretto chứa nhiều cà phê hơn espresso. Ở Mỹ người ta thường dùng chanh với espresso bằng cách ma xát múi chanh chung quanh rià của tách trước khi uống. Nghe đâu lính GI's Mỹ mang cái trò chà chanh trên miệng cốc cà phê từ Ý về sau Chiến Tranh thứ 2, bởi họ không hiểu mô tê rằng ở Ý trong thời gian chiến tranh ly tách không được rửa sạch nên người ta dùng chanh để chùi miệng cốc!!

* Cappuccino:
đây là cà phê thông dụng nhất hiện nay trên thế giới. Tên cappuccino xuất phát từ dòng các thầy tu capuchin bởi cà phê cappuccino có màu sắc giống như chiếc áo có mũ của dòng tu này. Cappuccino gồm có cà phê đậm espresso phía dưới và barista (tức người pha cà phê) sẽ thêm vào một lớp sữa bọt dày ở trên. Sữa bọt này tạo nên bằng cách cho tia hơi nước nóng mạnh quậy và đánh bọt trong một bình sữa tươi. Phía trên mặt sữa bọt nóng của tách cappuccino, barista thường rắc rắc vào một tí bột sô-cô-la hay bột quế cho thêm thơm tho.

* Caffè mocha tức là càphê pha lẫn với bột sô-cô-la.

* flat white tức café au lait: cà phê sữa gọi theo ViệtNam. Đúng điệu sữa phải nóng, và có thể dùng sữa bọt quậy bởi tia hơi nước nóng như cappuccino nhưng lúc chế sữa nóng vào tách phải dùng muỗng gạn lọc lại chất bọt sữa phía trên. Dân ghiền thường kêu strong flat white, tức cà phê sữa với nhiều cà phê và đậm đặc hơn bình thường. Một số người Trung Đông họ rất kỵ thấy việc người Việt thường dùng sữa đặc có đường để pha cà phê sữa. Lý do chỉ là tập quán và bởi có lẽ họ cho rằng sữa đặc có đường chỉ dùng để làm bánh ngọt mà thôi. (Có lẽ họ sẽ còn khó chịu hơn nữa khi thấy người Hongkong hiện nay ưa dùng trà pha chung với cà phê và sữa Carnations).

* Caffè latte tức là sữa cà phê:
cà phê espresso rất ít nhưng sữa nóng thì nhiều. Cà phê latte rất phổ thông ở Mỹ và không đậm đặc bằng flat white hay cappuccino.

* Macchiato tức caffè espresso ít sữa:
đây là một biến dạng của espresso, giống y như espresso nhưng cho vào tách vài ba giọt sữa nóng ở phía trên. Có một vài tiệm cà phê ở Sydney (khu Surry Hills hay Kings Cross) người barista rất kiểu là trước khi phục vụ khách một tách macchiato, họ dùng rượu cồn đốt cháy một hột cà phê đen rồi thảy vào tách. Hạt cà phê hãy còn cháy xèo xèo trong khi họ đặt tách cà phê lên bàn.

Kiểu hơn nữa người ta có thể uống cà phê pha thêm mùi vị khác nữa. Đó là những mùi vị từ những chai si-rô pha chế cho càphê như si-rô quả hạnh (almond), sirô vanille, sirô quế, sirô cam, sôcôla, sirô quả phỉ (hazelnut), v.v.

Hôm nay trời trở lạnh, xin cho tôi một tách cappuccino.

Nguyên Nguyên (Sydney)
 
atoanmt Date: Thứ Năm, 17 Jul 2014, 6:27 AM | Message # 2
Generalissimo
Group: Administrators
Messages: 5545
Status: Tạm vắng



Nửa Lính, nửa Quan, nửa Thầy, nửa Thợ: Đầu đầy...Chí !, lang-thang trên 4 vùng đất Việt.
Ít Tiền, ít Bạc, ít Bạn, ít Bè: Bụng thiếu...Cơm !, trằn-trọc dưới 8 hướng trời Tây.
 
FORUM » TRANG Y HỌC - SỨC KHỎE » TRANG ĂN NHẬU » Viết về Cà phê (Nguyên Nguyên)
Page 1 of 11
Search:


TỰ-ĐIỂN TRỰC-TUYẾN :

Từ Điển Online
Bấm vào dấu V để chọn loại Tự-Điển
Gõ Chữ muốn tìm vào khung trắng dưới đây:
Xong bấm GO


Click Here for Registration THWGLOBAL